माझे आकाशवाणी ऐकणे

आजकाल कायम अशी तक्रार ऐकू येते की माध्यमांच्या रेट्यामध्ये कोण बरे आकाशवाणी(अहो, असे काय करता, आपला रेडियो की!) ऐकते. त्याचे अजून एक नाव आहे-नभोवाणी. तर ह्या सोशल नेटवर्क, WhatsApp, हजारो दूरचित्रवाणी channelsच्या जमान्यात आकाशवाणीकडे लोक कसे वळतील बरे. आपल्यापैकी बरेचसे लोक प्रवास करताना, गेल्या काही वर्षात आलेली, FM channels ऐकत असतील नसतील, तेवढेच त्यांचे आकाशवाणी ऐकणे होते. मी गेली कित्येक वर्षे आकाशवाणी ऐकतो आहे. त्याबद्दल थोडेसे लिहावे म्हणून आज बसलो आहे. मला नक्की माहिती आहे आपल्यापैकी बरेच जण अजूनही ऐकत असतील, किंवा पूर्वी कधीतरी ऐकत होतात. अधून मधून आपण WhatsApp वर आकाशवाणीची धून असलेला मेसेज फिरत असतो, लोकांच्या मनात अजून ती आहे, नाही तर लोक असे स्मरणरंजनात रमले नसते.

नुकतीच पुणे आकाशवाणीला(All India Radio-AIR)  ७५ वर्षे झाली. मला आठवते त्याप्रमाणे आमच्याकडे रेडियो आला तो १९८६च्या आसपास. त्या आधी मी आमच्या चाळीत शेजाऱ्यांकडे अधूनमधून बातम्या, विविधभारती वरील मधुमालती हा हिंदी गाण्यांचा कार्यक्रम जाता येता ऐकत असे.  मी प्रामुख्याने पुणे आकाशवाणी ऐकतो आहे. सकाळच्या सत्रात चिंतन, आपले आरोग्य, बातम्या सारखे कार्यक्रम, तसेच विविध भारती वरील सकाळी शास्त्रीय संगीत विषयाला वाहलेला हा आणि जुन्या हिंदी गाण्यांचा भुले बिसरे गीत हा कित्येक वर्षे सुरु असलेला कार्यक्रम ऐकत असे आणि आजही अधून मधून का होईना ऐकत असतो. कुठल्याही विषयाचे बंधन नाही, अतिशय आशयपूर्ण, माहितीपूर्ण असे विविध कार्यक्रम प्रत्येक आकाशवाणीवर वर्षी येत असतात. मराठी साहित्याशी निगडीत असलेले पुस्तक वाचनाचे कार्यक्रम, ज्यात कोसला, वंशवृक्ष सारख्या कादंबऱ्यांची तसेच प्रकाश संत यांच्या पुस्तकांवर आधारित शारदा संगीत आणि त्यातील लंपन ह्या मुलाची ओळख झाली. बऱ्याच वेळेला आकाशवाणीच्या खजिन्यातून निवडक कार्यक्रम पुन:प्रसारित करतात, त्यातही गेल्या पिढीतील कलाकार, व्यक्ती यांची ओळख होत राहते. दुपारचे कार्यक्रम अर्थातच जास्त ऐकले जात नाहीत, पण संध्याकाळचे, विशेषत: रात्रीचे कार्यक्रम जसे नभोनाट्य, आलाप सारखे शास्त्रीय संगीताचे कार्यक्रम, हे देखील दर्जेदार असतात. विविधभारतीवरील रात्रीचा छायागीत हा हिंदी गाण्यांचा कार्यक्रम देखील कित्येक वर्ष चालू आहे. विविधभारती वरील महक सारखे हिंदी गाण्यांचे रसग्रहण करणारे मंगेश वाघमारे यांसारख्या निवेदाकांचे कार्यक्रम एक वेगळीचं अनुभूती देऊन जातात. भारताची, तसेच महाराष्ट्राची संस्कृती जतन करणारे कार्यक्रम जसे संकृत भाषेवरील गीर्वाण भारती, संगीत नाटकांच्या  इतिहासावरील कार्यक्रम, असे वैविध्य असते. सामाजिक बांधिलकी जपणारे, आणि त्या निमित्त वेगवेगळया व्यक्ती, संस्था यांचा परिचय करून देणारे कार्यक्रम देखील अतिशय उद्भोधक असतात. अश्याच एका कार्यक्रमात मला Schizophrenia Awareness Association या संस्थेची ओळख झाली आणि माझे त्यांच्याशी अनुबंध जुळले. ग दि माडगुळकर आणि सुधीर फडके यांनी सादर केलेला १९६०च्या दशकात सादर केलेला गीतरामायण हा कार्यक्रम तर दंतकथा होवून बसला आहे. आजकाल प्रायोजित कार्यक्रमांचा देखील आकाशवाणीवर भडीमार असतो, त्यातही काही चांगले प्रायोजित कार्यक्रम आहेत, जसे, सध्या चालू असलेला डीएसके गप्पा. अश्या ह्या पुणे आकाशवाणीचा ब्लॉग देखील आहे.

काही वर्षांपूर्वी अमेरिकेत वास्तव्य असताना, अमेरिकेतील रेडियो संस्कृती अनुभवायला मिळाली. अमेरिकेतील लोक त्यांच्या दिवसातील बराचसा काळ वाहन चालवण्यात घालवत असल्यामुळे, रेडियो मुख्यत: तेथे ऐकला जातो. प्रत्येक शहरात असलेली वेगवेगळी स्टेशन्स, ही रेडियो संस्कृती किती जोमात आहे हे दर्शवते. घरातही छोटासा रेडियो असतो, त्यात अलार्मची सोय असते. प्रत्येक घरात, हॉटेल्स मध्ये तो असतोच असतो. इंग्रजी गाण्यांचे इतके विविध प्रकार आहेत(उदा. rock, jazz, pop, country. परवा पुण्यात jazz संगीतावर एक कार्यक्रम होता, त्याबद्दल येथे लिहिले आहे) ज्यामुळे, तेथील रेडियो स्टेशन्सदेखील अश्या संगीत प्रकारांना वाहून गेलेली असतात. तेही मी त्यावेळेस खूप अनुभवले, आणि जेव्हा जेव्हा जातो तेव्हा ते नक्की अनुभवतो. तेथील रेडियोचा इतिहास देखील मोठा आणि मजेशीर आहे, त्याबद्दल कधीतरी, पण, एक गमतीची गोष्ट सांगतो-तेथील रेडियो स्टेशन्सची नावे  K या अक्षराने सुरु होतात, तर पूर्वेकडील भागातील रेडियो स्टेशन्सची नावे  W या अक्षराने सुरु होतात. उदा. KBAY, KQED etc. त्याबद्दल येथे माहिती आहे. कॉलेजमध्ये असताना पुण्यात मला कधी कधी BBC radio सुद्धा ऐकू येई.

मी जेव्हा कर्नाटकात जातो, तेव्हा तेथील आकाशवाणी केंद्रे जरूर ऐकतो-जसे धारवाड, बंगळूरू. काही वर्षांपूर्वी योगायोगाने मला बंगळूरू मध्ये आकाशवाणीवर, कन्नड भाषेतील क्रिकेट समालोचन ऐकल्याला मिळाले. पुणे आकाशवाणीवर मराठीमधून मी ते ऐकले होते. आजकाल ते ऐकायला, त्याची मजा चाखायला, नाही मिळत. हिंदी मध्ये असते, पण त्याची इतकी मजा नाही येत. काही वर्षांपासून सुरु झालेल्या दूरचित्रवाणीच्या डीटूएच(direct to home, DTH) सोयीमुळे, आकाशवाणीचे काही प्रमुख केंद्रे दूरचित्रवाणीवर ऐकण्याची सोय झाली आहे. नुकतेच प्रसारभारतीने एक mobile app उपलब्ध करून दिले आहे, त्याच्यावर देखील काही केंद्रे ऐकायला मिळतात. प्रसारभारतीच्या वेबसाईटवर जुन्या कार्यक्रमांचा खजिना देखील आहे. आपले माननीय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सुरु केलेला मन की बात थेट जनसंवादाचा कार्यक्रम देखील आकाशवाणीवरच आहे, त्याचे कारणच मुळी आहे की  आकाशवाणी भारतात कानाकोपऱ्यात, सर्वदूर पोहचली आहे.

आपल्याकडे खासगी FM channel सुरु होवून देखील आता एक तप उलटले. प्रसारभारतीने देखील बरीचशी आकाशवाणी केंद्रे केली आहेत. पण अजून कित्येक राहिली आहेत-उदा. पुणे आकाशवाणीचे केंद्र. ते केल्यास श्रोत्यांच्या संख्येत आणखी वाढ होईल. प्रत्येक मोठ्या शहरात आता खासगी तसेच आकाशवाणीची मिळून ३-४ FM channel आहेत. ही नक्कीच चांगली गोष्ट आहे. जाता जाता, आणखी एक, काही दिवसांपूर्वी मी देखील असाच ऑफिसला जाताना एका private FM channel वर कार्यक्रम ऐकताना घडलेला किश्यावर, आणि तेथे असलेल्या radio jockey नावाच्या जमातीवर(!), एक ब्लॉग लिहिला होता. तो जरूर वाचा आणि मला ह्या ब्लॉग बद्दल आपला अभिप्राय कळवा.

Advertisements

2 thoughts on “माझे आकाशवाणी ऐकणे

  1. रेडिओ ऐकण्याची एक वेगळीच मजा होती,विशेषतः रेडिओवरची कॉमेंट्री तर जबरदस्तच..आठवणी ताज्या झाल्या

    Like

    • Prashant Kulkarni says:

      खरंय! बाळ पंडित, करमरकर वगैरे लोकांनी केलेले समालोचन ऐकताना खुपच मजा यायची. तुमच्या प्रतिक्रियेबद्दल धन्यवाद!

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s