गायिका वीणा सहस्रबुद्धे

प्रसिद्ध शास्त्रीय संगीत गायिका वीणा सहस्रबुद्धे ४-५ महिन्यांपूर्वीच अकाली निर्वतल्या. त्याच वेळेस हा ब्लॉग मला लिहायचा होता. पण आज-उद्या करत राहूनच गेले. सवाई गंधर्व भीमसेन संगीत महोत्सवाच्या अंतर्गत कलाकारांच्या लघुपट आणि प्रत्यक्ष मुलाखती आयोजित केलेल्या असतात. ह्या उपक्रमाचे नाव षड्ज आणि अंतर्नाद असे आहे. हे कार्यक्रम शिवाजीनगर जवळ असलेल्या सवाई गंधर्व स्मारक समितीच्या इमारतीत होतात. ह्या वर्षीच्या षड्ज मध्ये वीणा सहस्रबुद्धे यांच्यावर असलेला लघुपट दाखवला जाणार आहे हे समजले आणि मानाने उचल खाल्ली. काही झाले तरी तो पहायचा असे ठरवले आणि त्यांच्यावर ब्लॉग लिहायचं हे मनाशी पक्कं केलं.

मी साधारण २००४ च्या आसपास, शास्त्रीय संगीत आपल्याला जाणून बुजून ऐकता येण्यासाठी काय करता येईल याचा विचार करत होतो. कानसेन होण्यासाठी संगीताच्या व्याकरणाची, इतिहासाची थोडीफार ओळख होणे हे आवश्यक असते. त्याच सुमारास समीर दुबळे यांच्या तर्फे संगीत परिचय(Music Appreciation) नावाचा २-३  पाच दिवसांचा असा एक कोर्स होता, ज्यात व्याकरण, प्रात्यक्षिके, इतिहास, घराणी, शास्त्रीय संगीताचे प्रकार, इत्यादींची माहिती करून देण्यात आली. आकाशवाणी वरील शास्त्रीय संगीताचे आलाप इत्यादी कार्यक्रम वेळ काढून ऐकू लागलो. तेव्हा मला वाटते वीणा सहस्रबुद्धे यांचे नाव कानावर पडले. आणि मला आठवते त्याप्रमाणे, त्यांनी गायलेला तराणा मला भावाला होता. त्यानंतर मग केव्हातरी असेच शोध घेता घेता एकदा असे समजले की वीणा सहस्रबुद्धे यांनी मुंबईच्या आणि कानपूरच्या IIT मध्ये एक संगीत प्रशिक्षण अभ्यासक्रम तेथील तंत्रज्ञानाच्या विद्यार्थ्यांसाठी घेतला होता. त्यांनी The Language of Raga Music नावाची संगीत परिचयात्मक एक CD देखील काढली होती असे समजले. त्यांचे पती हरी सहस्रबुद्धे यांच्या ईमेलवर संपर्क साधून चौकशी केली. ते पुण्यातील औंध भागात कुमार क्लासिक मध्ये राहतात हे समजले. आणि मी त्यांच्या घरी एके दिवशी धडकलो. ही साधारण फेब्रुवारी २०१० मधील गोष्ट. त्यांना बरे नव्हते. ती मी घेतली, तसेच ‘उत्तराधिकार’ नावाचे त्यांनी हिंदी मध्ये लिहिलेले जो संगीत विषयावरील विविध लेखांचा संग्रह आहे. त्यांचे पिता शंकरराव बोडस यांच्याबद्दलही त्यात त्यांनी लिहिलेले आहे. त्यावेळेस का कोणास ठाऊक त्यांच्या सोबत फोटो घेण्याचे राहून गेले, त्याची रुखरुख वाटते आहे. त्यांनी तराणा याच विषयावर एक दीर्घ निबंध लिहिला होता. त्याचे असलेलेल्या फाईल्स त्यावेळेस मला इंटरनेट वर मिळाल्या होत्या. पण आता शोधले तर ते दुवे नाहीसे झाले आहेत. हे सगळे सांगायचे कारण यावरून मला असे मत झाले त्या नुसत्या practicing performer नव्हत्या तर, तर त्याबद्दल त्या लिहायच्या, बोलायच्या, वेगवेगळया भाषेत, वेगवेगळया पातळीवरील संगीत शिकू इच्छिणाऱ्याना शिकवत, तसेच आधुनिक तंत्रज्ञानाशी मैत्री करून त्याचा त्यांनी उपयोग करू शकल्या. या सर्वामुळे त्यामुळे त्या musicologist होत्या, जे खूप कमी कलाकारांमध्ये पाहायला मिळते.

मला तरी वाटत नाही २०१० नंतर त्यांच्या मैफिली झाल्या असाव्यात. आणि त्यानंतर इतक्या वर्षानंतर आज त्यांच्यावरील लघुपट पाहायला मिळाला. तो लघुपट फिल्म्स डिव्हीजनने तयार केला आहे. त्यांचे पिता शंकरराव बोडस त्यांच्या तरुणपणी कानपूरला स्थायिक झाले, तेथेच राहून त्यांनी संगीत शिक्षणाचे कार्य केले. वीणाजी यांचे जन्म, बालपण तेथेच गेले. त्यामुळे हिंदी भाषा त्यांना चांगली अवगत झाली(आणि त्याचा पुढे गायनामध्ये फायदा झाला). १९८४ मध्ये ते पुण्यात आले. त्यांना त्यांचे पती हरी सहस्रबुद्धे यांची चांगली साथ लाभली. त्यांनी त्यांचे भरपूर रेकॉर्डिंग करून ठेवले आहे, जे इंटरनेटवर देखील उपलब्ध आहे. हरिप्रसाद चौरसिया, मुंबईतील Rhythm House(जे नुकतेच बंद झाले) चे Amir Curmally , तसेच मिलिंद गुणाजी यांचे त्यांच्याबाद्दले मनोगत, त्यांच्या औंधच्या घरातील, रियाजाच्या वेळेचे रेकॉर्डिंग, त्या शिकवत असतानाच्या वेळचे रेकॉर्डिंग पाहायला मिळाले. हे सर्व पाहून त्यांच्या भेटीच्या आठवणी जाग्या झाल्या.

Advertisements

2 thoughts on “गायिका वीणा सहस्रबुद्धे

  1. मित्रा, काय लिहु कळत नाहीये. खुप सुंदर अंतरंग रेखाटले आहेस. नेहमी कलाकाराची कलेशी असलेली ओळख आणि त्याचा तरबेजपणा ह्याकडेच आपले लक्ष असत,पण त्यांचात असलेला शिक्षक आणि त्यांची शिकवण्याची आेढ खुप सुरेख रितीने तू रेखाटले आहेस. आपण खुप मोठ व्यक्तीमत्व गमावलं आहे. 🙏🏼

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s