फिलाडेल्फिया मधील ऐतिहासिक तुरुंग

गेल्या वेळच्या माझ्या फिलाडेल्फिया भेटी दरम्यान बरेच काही पाहायला मिळाले. त्याबद्दल जसे जमत जाईल तसे लिहतो आहे. या आधीचे फिलाडेल्फिया बद्दलचे काही ब्लॉग तुम्ही इथे पाहू शकता. आंज ह्या ब्लॉग मध्ये Eastern State Penitentiary ह्या ऐतिहासिक तुरुंगाच्या भेटीबद्दल लिहिणार आहे.

मला ऐतिहासिक स्थळांना भेटी द्यायला आवडते. भले ते तुरुंग का असेना! भारतातील अंदमान मधील ऐतिहासिक तुरुंग ज्यात वीर सावरकर यांना ब्रिटीशांनी बंदी केले होते, ते तर जाज्वल्य असे ठिकाण आहे. तेथे अजून जायचे आहेच(पण लक्षद्वीपला गेलो आहे). पण फार पूर्वी मी जेव्हा अमेरिकेत होतो, तेव्हा तेथील San Francisco जवळील समुद्रातील Alcatraz या बेटावरील एक तुरुंग पाहायला गेलो होतो. परवाच मी The Green Mile ह्या सुंदर चित्रपटाबद्दल लिहिले होते, ज्यात Tennessee State Prison(Nashville) या ऐतिहासिक तुरुंगातील चित्रीकरण आहे. तर एके शनिवारी सकाळी सकाळी मी या फिलाडेल्फिया मधील तुरुंगाला भेट द्यायचे ठरवले. तसे ते ठिकाण माझ्या हॉटेल पासून खूप लांब नव्हते, म्हणून मी चालतच निघालो. नाहीतरी मला चालत चालत जायला आवडतेच. आणि फिलाडेल्फिया चालत चालत फिरायला अगदी मस्त आहे. ह्या तुरुंगाचे नाव आहे Eastern State Penitentiary. फेब्रुवारीचा महिना होता. अजून तशी थंडी होतीच. पण उन होते, मोकळे निळे आकाश होते, त्यामुळे अतिशय छान वाटत होते. रस्त्यावरून गर्दी अशी नव्हतीच. Vine Street वरून चालत, आतील गल्ली बोळातून इकडे तिकडे पाहत आरमात निघालो होतो. तुरुंगाच्या जवळ जसा गेलो, तसे ती भुईकोट किल्ल्यासारखी इमारत पाहून गुढरम्य परिसरात आल्यासारखे वाटून गेले.

 

हे तुरुंग अमेरिकेतील सर्वात जुने तुरुंग आहे असे त्यांच्या माहितीपत्रकावर लिहिले होते(१८२९ मध्ये सुरु झाले. ही देखील बेंजामिन फ्रँकलिनचीच कल्पना). अर्थात हा तुरुंग आता वापरात नाही. मुख्य दरवाज्यातून आत गेल्यावर १४ डॉलर देऊन तिकीट काढले. मी audio tour घेतली, आणि जवळ जवळ पुढील तास-दीड तास मी आत भटकत होतो. हे तुरुंग जुने असल्यामुळे बराच भाग नष्ट झाला होता, आणि जे काही शिल्लक होते, तेही संवर्धन करून जपून ठेवले जात होते. तुरुंगाच्या उंच दगडी भिंती, बुरुजे अजून बरीच शिल्लक आहेत. सायकलीच्या चाकांना जसे आरे असतात तश्या प्रकारची सात आरे आत मध्ये आहेत, ज्यातून कैद्यांना राहण्यासाठी कक्ष(cell blocks) खाली आणि वर असे दोन मजल्यांवर आहेत. Penitentiary हा शब्द खुपच अर्थपूर्ण आहे. गुन्हेगारांना शिक्षा न देता त्यांना प्रायश्चित्त करण्याची अशी ही जागा म्हणजे Penitentiary. ह्या audio tour मध्ये प्रत्येकाला एक MP3 player आणि headset दिला गेला होता. तुरुंगातील १०-१२ ठिकाणी audio tour जाता आले आणि तेथील इतिहास आणि माहिती मिळत गेली.

या तुरुंगातून त्याकाळचे अमेरिकेतील बरेच कुप्रसिद्ध गुन्हेगार बंदिस्त होते. Al Capone नावाचा Slick Willie Sutton नावाचा बॅंक लुटारू येथे तुरुंगवास भोगत होते. ह्या tour च्या दरम्यान आम्हाला एखाद-दुसऱ्या cell मध्ये सुद्धा जावू दिले गेले. त्यामुळे त्यावेळेस तेथील वातावरण कसे होते, याची कल्पना करता येते.

 

आत मध्ये त्यांनी बरीच प्रदर्शने, चित्रे, इतिहास सांगणारी माहिती पत्रके, छायाचित्रे ठिकठिकाणी लावली आहेत. त्यातील मला आवडले ते म्हणजे Prisons Today हे प्रदर्शन. आज घडीला अमेरिकेत तुरुंग व्यवस्था कशी आहे हे सांगणारी, आकडेवारी असलेले, प्रदर्शन आहे. तसेच अजून दुसरे प्रदर्शन आहे ज्याचे नाव आहे The Big Graph. हे मुख्य पटांगणात, उघड्यावर आहे. हे प्रदर्शन म्हणजे वेगवेगळया देशांत किती लोकं तुरुंगवास भोगत आहे यावर आहे आणि त्याचा इतिहास देखील आहे. तुरुंगात बरीच art installations देखील आहेत.

अश्या ऐतिहासिक आणि वेगळ्या ठिकाणच्या भेटी आपल्याला एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातात. सर्व तुरुंग पाहून झाल्यावर तेथून निघालो आणि माझा मोर्चा The Franklin Institute कडे वळवला. पायी पायी रपेट करत मजेत येत असता Wood Street/N 20th Street च्या कोपऱ्यात Book Corner हे पुस्तकाचे दुकान दिसले. छोटेखानीच होते. बाहेर जुनी पुस्तके ठेवली होती, त्यातील बरीचशी एका डॉलर पेक्षा कमी किमतीची होती. तेथे काही वेळ काढून एक-दोन पुस्तके(E M Foster’s The Room with View, Where Angles Fear to Tread) विकत घेतली. तेथून जवळच The Franklin Institute ची भव्य इमारत आहे, तेथे गेलो. त्याबद्दल नंतर कधीतरी.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s