Romancing Pancham

४ जानेवारी. अवलिया संगीतकार पंचम उर्फ आर डी बर्मन यांचा पंचविसावा स्मृतीदिन. १९९४ साली याच दिवशी पंचम कालवश झाले. एका युगाचा अंत झाला, आणि पण त्यांचे अमर संगीत, रचना, व्यक्तिमत्व मागे ठेवून. हिंदी चित्रपट संगीत शौकीन, रसिक, जरी वर्षभर त्यांच्या संगीतात आकंठ बुडालेले असतात, तरी ह्या दिवशी, आणि तसेच त्यांच्या जन्मदिनी म्हणजे २७ जून, ह्या दोन्ही दिवशी, त्यांच्या संगीतात रममाण होण्याची रसिक वाट पाहत असतात. ते म्हणजे पुण्यातील पंचममाजिक तर्फे आयोजित ह्या दोन्ही दिवशीच केले जाणारे कार्यक्रम. कालच मी अजून एक असाच Romancing Pancham नावाचा त्यांनी आयोजित केलेला कार्यक्रम पाहून आलो. त्याबद्दल लिहायचे आहे.

खरे तर २००० सालापासून, प्रत्येक वर्षी दोन असे कार्यक्रम, मध्ये काही मोजके विशेष कार्यक्रम, असे रसिकांना मेजवानी देणारे उपक्रम PanchamMagic तर्फे चालवले जात आहेत. मी त्यातील काही मोजकेच कार्यक्रम पाहू शकलो आहे. त्या बद्दल मी पूर्वीही लिहिले आहे(Remembering Pancham, Pancham Ek Toofan). तसे पहिले तर PanchamMagic ही संस्था, जिच्या तर्फे हे कार्यक्रम होतात, त्याची सुरुवात माझा शाळकरी मित्र महेश केतकर  आणि अर्थाच त्याचे सहकारी राज नागुल, आशुतोष सोमण, अंकुश चिंचणकर या सर्वानी केली. आम्ही दोघेही चिंचवडचे रहिवासी, लहानपणापासून एकाच शाळेत(तो एक वर्ष माझ्या पुढे), एकत्र क्रिकेट खेळलेलो वगैरे. हा पठ्या दहावीत बोर्डात आलेला. त्याच वेळेस गिटार देखील शिकलेला. दहावी-बारावी नंतर आमचे मार्ग भिन्न झाले. चिंचवडहून दररोज पुण्यात उपनगरीय रेल्वेने, शिक्षणासाठी, कामासाठी, प्रवास करत असल्यामुळे अधूनमधून भेट होत राही. हिंदी चित्रपट, संगीत यांच्या प्रती त्याचे प्रेम वाढत चालले समजत होते. पण एक दिवशी अचानक तो आणि त्याचे इतर सहकारी राज नागुल, अंकुश इत्यादी मंडळीनी थेट पंचमवर, त्याच्या संगीतावर रसग्रहणात्मक कार्यक्रम सुरु करणार हे समजले. आणि तो सारा प्रवास, एका वेडाचे, भान विसरून छंदाचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्नाचे रुपांतर आता एका मोठ्या उपक्रमात झाल्याचे पाहून खूप आनंद झाला. आधी गुगल ग्रुप्स, PanchamMagic संकेत स्थळ, फेसबुक ग्रुप वगैरेच्या माध्यमातून पंचम वेडे रसिक यांचे एक मोठे कुटुंब झाले आहे. वर्षातून या दोन्ही दिवशी पंचम साठी एकत्र येणे हा आता एक सोहळा झाला आहे. त्या साऱ्या प्रवासाचा काही प्रमाणात मी साक्षीदार असल्याचा मला अभिमान वाटतो.

Program's poster

Program’s poster. Image courtesy Panchammagic group on Facebook.

हा कार्यक्रम पुण्यात टिळक स्मारक मंदिर येथेच प्रत्येक वेळेस होतो, एखाद दुसरा अपवाद वगळता. तिकिटे खुली कधीच मिळत नाहीत, दर वेळेस महेशला किंवा आणखीन कोणाला तरी सांगून राखावी लागतात. कार्यक्रम हाउसफुल्ल असतो. हाही कार्यक्रम हाउसफुल्ल होता. मी एक तास आधीच पोचलो होतो, गाडी पार्क करून आवारात हिडत होतो. हवेत मस्त असा गारवा होता. उत्साह भरला होता. ठिकठिकाणी लोकांची टोळकी गप्पा हश्या यात रंगली होती. सगळे पंचमच्या प्रेमापोटी वर्षानुवर्षे या कार्यक्रमाला येत असतात. मनात आले की एखादे वेड कसे मोठे रूप धारण करू शकते, यांचे उत्तम उदाहरण महेशच्या ध्यासाने, वेडाने करून दाखवले. आत गेलो, नेहमी प्रमाणे रंगमंचावर पंचमचा फोटो होता. आणि भला थोरला असा पियानो देखील होता.

ह्या वेळच्या कार्यक्रमात सुरुवातीला पाचारण केले ते विनोद शहा यांना. ते कित्येक हिंदी चित्रपटांचे निर्माते आहेत आणि पंचम बरोबर काम केले आहे. कला सोना, धन दौलत, मेरे जीवन साथी, झलाझला असे अनेक चित्रपट. त्यांनी त्यांची निर्मिती असलेल्या कित्येक चित्रपटांच्या संदर्भातील अनेक गोष्टी, त्यातही पंचमशी निगडीत, त्याच्या संगीत निर्मिती प्रक्रियेविषयी गोष्टींना हृद्य उजाळा दिला. त्यांच्या चित्रपटांचे जुने पोस्टर्स पाहायला मिळाल्या, त्यातील गाण्यांच्या medley अधूनमधून ऐकायला मिळाल्या. त्यांच्या ‘मेरे जीवन साथी’ ह्या चित्रपटातील रेकॉर्ड ब्रेकिंग गाणे ‘ओ मेरे दिल के चैन’ ह्याच्या संगीताची जन्मकथा सांगितली. त्यांचे, राजेश खन्ना, पंचम, गीतकार मजरूह सुलतानपुरी, गायक किशोरकुमार ही त्यांची टोळी. ते सगळे कसे काम करत ह्या बद्दल सांगून सगळ्यांना त्या काळात नेले. पंचमच्या मनस्वीपणाचे, संगीत उत्कृष्ट कसे करता येईल याचा सतत विचार, त्याचा दिलदारपणा, या बद्दलचे अनेक किस्से सांगून त्यांनी प्रेक्षकांचे डोळे पाणावले. महेशने आणि त्याचा सहकारी अंकुश चिंचणकर यांनी त्यांना बोलते केले. करण शाह ह्या अभिनेत्याला देखील आला होता. त्याची एकुलता एक गाजलेला चित्रपट जवानी याबद्दल तो बोलला. हा चित्रपट १९८४ चा. पुढे पंचमला काम मिळेनासे झाले, काही तरी बिनसले होते. हळू हळू त्याचा करिष्मा कमी होत गेला, त्या दिवसांबद्दल तो, त्याची पत्नी भावना बलसावर आणि विनोद शहा बरेच बोलले. प्रसिद्ध सिनेपत्रकार चैतन्य पदुकोण, ज्यांनी २०१६ मध्ये पंचमवर R D Burmania: Panchamemoirs नावाचे पुस्तक लिहिले आहे, ते देखील आले होते.

मध्यांतरानंतर प्रसिद्ध पियानो वादक, जाझ संगीत वादक लुईस बँक्स (जे मुळचे नेपाळचे) यांना रंगमंचावर पाचारण करण्यात आले. त्यांनी अर्थातच पंचम बरोबर काम केले होते. त्याबद्दल तर ते बोललेच, पण ते त्यांच्या पूर्वायुष्याबद्दल, एकूण त्यांच्या संगीतप्रवासाबद्दल बोलले. पंचम यांनी त्यांना एका हॉटेल मध्ये वादन करत असताना कसे हेरले याबद्दलचा किस्सा सांगून त्याच्या गुणग्राहकते बद्दल बोलले. आता सत्तरीत असलेल्या लुईस यांनी पियानोवर वेगवेगळया सुरावटी आळवल्या. त्यांच्या बरोबर साथीला अश्विन श्रीनिवासन हे बासरीवादक देखील आले होते. त्यांनी देखील उत्स्फूर्तपणे साथ देऊन रंगत आणली. त्यांची काही व्हिडिओ येथे पाहायला मिळतील. लुईस बँक्स हे स्वतंत्रपणे पाश्चात्य संगीतकार आहेत. त्यांची स्वतःची वेबसाईट आहे, तेथे त्यांच्याबद्दल, त्यांच्या एकूण संगीत प्रवासाबद्दल बरीच माहिती आहे, ती येथे जरूर पहा. लुईस बँक्स यांनी पंचमचा आधुनिक मोझार्ट असा उल्लेख करून रसिकांची वाहवा मिळवली.

गेली पाच वर्षे पंचम टाईम्स नावाचे पंचमने संगीत दिलेल्या विविध चित्रपटांबद्दल त्यावेळच्या मासिकांतून, वृत्तपत्रांतून आलेल्या विविध लेखांचे, पोस्टर्स आणि इतर मनोरंजक माहिती यांचे संकलन असलेले एक पत्रक या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने प्रकाशित केले जाते. जुन्या गोष्टींना उजाळा मिळतो. ह्या वर्षी देखील असेच पत्रक प्रकाशित करण्यात आले. ते शोले चित्रपटाला खास वाहलेले आहे. त्याची प्रत सगळ्यांना कार्यक्रम संपल्यावर जाताना दिली गेली. तर असा हा पंचमच्या विश्वात नेणारा रसिकांचा आवडता कार्यक्रम, त्याच्या आठवणी मनात रुंजी घालत, मध्यरात्री घरी परतलो.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s