धर्मांतराची कथा आणि व्यथा

परवा वि ग कानिटकरांची एक वेगळीच कादंबरी मला पुण्याच्या अक्षरधारा या पुस्तक-तीर्थामध्ये(हो, पुस्तकचे दुकान म्हणणे कसे तरी वाटते!) मध्ये पुस्तके चाळता चाळता हाती लागली. शीर्षक होते होरपळ, आणि ती एका धर्मांतराची कथा होती. मी ती कादंबरी घेतली आणि वाचली. तुम्ही म्हणाल धर्मांतर हा काय विषय आहे का आज-कालच्या जागतिकीकरणाच्या जगात. पण धर्माच्या संबंधित दहशतवाद आपल्या आसपास आहेच. त्यामुळे हा विषय आजही लागू आहेच. धर्मांतर म्हटले की आपल्याला आठवते ते बाबासाहेब आंबेडकरांचे बौद्धधर्म स्वीकारणे, आदिवासी, पददलित समाजाचे कधी मन वळवून, तर कधी जबरदस्तीने मिशनर्‍यांनी केले धर्मांतर. ज्यांना थोडाफार इतिहास माहिती आहे, त्यांना, भारतीय पुनरुत्थानाच्या(Indian Renaissance) काळात शिकलेल्या, उच्च वर्णीयांचे, जसे रेव्हरंड टिळक, पंडित रमाबाई, बाबा पदमनजी इत्यादीनी केलेले धर्मांतर माहिती असते. पण अश्या लोकांनी का असे धर्मांतर केले, ते कोठल्या मनस्थितीतून गेले, मानसिक उलथापालथ काय काय झाली, त्यातून ते कसे होरपळले गेले, ह्याचे दस्तावेजीकरण विशेष झालेले दिसत नाही. ह्या पार्श्वभूमीवर ही कादंबरी त्यातील या गोष्टींच्या चित्रणामुळे मला भावली. कानिटकरांनी त्यांच्या पूर्वज आणि आणखी पूर्वज या लेख/कथा संग्रहातून अश्याच विस्मृतीत गेलेल्या व्यक्तींची चित्रणे कथारुपाने उभी केली आहेत. त्यातील पूर्वज बद्दल मी पूर्वी ब्लॉग लिहिला होता.

ही कथा आहे ती नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे नावाच्या कर्मठ चित्पावन ब्राम्हणाची आणि त्यांच्या ख्रिस्ती धर्म स्वीकारण्याची. हे ख्रिस्ती झालेले पहिले विद्वान कर्मठ ब्राम्हण. ही कादंबरी म्हणजे त्याचे चरित्र नाही हे लेखकाने आधीच स्पष्ट केले आहे. वास्तव आणि कल्पना यांची सरमिसळ आहे. नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे ही अर्थात वास्तवातील व्यक्ती होती. १८२५ मध्ये जन्मलेली आणि तेही उत्तर प्रदेशात, काशी(वाराणसी, बनारस) येथे. आपल्याला इतिहास असे सांगतो की मराठी लोकं, कुटुंबं, कित्येक शतकापासून काशीला वास्तव्य करत आहेत. त्यातच परत पानिपत युद्धानंतर तर हे प्रमाण बरेच वाढले. मराठी सरदार, आणि पेशवे हे काशी मधील मंदिरांना दान देत असत, तसेच तेथील मराठी ब्राम्हण कुटुंबाना वैदिक धर्माच्या कार्यासाठी मदत करत असत. त्यापैकीच एक हे गोऱ्हे कुटुंब जे बुंदेलखंड नवाबाच्या दरबारात होते. जसा जसा इंग्रजांचा भारतात शिरकाव होत राहिला, तसा तसा धर्म प्रचाराकरिता मिशनरी लोक ही येवू लागली आणि आपले बस्तान बसवू लागली. काशी मध्येही तसेच झाले. नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे हे जरी कर्मठ वैदिक कर्मकांडाचे काटेकोर पालन करणारे असले तरी ते चिकित्सा करणारे, प्रश्न विचारणारे, शैव वैष्णव आणि इतर तात्विक वाद जे त्यावेळेस प्रसिद्ध होते, त्यात तर्कबुद्धीने वाद करणारे, असे संस्कृत पंडित होते. साहजिकच जेव्हा त्यांचा आणि ख्रिस्ती मिशनरी यांचा संबंध आला, त्यामुळे चर्चा होऊ लागल्या आणि वाद होऊ लागले. साहजिकच दोन्ही धर्मातील चांगल्या आणि वाईट गोष्टींची तुलना होऊ लागली. ह्या सर्वांचे कानिटकरांनी कादंबरीत वर्णन केले आहे. त्यातील कित्येक गोष्टी सत्यावर आधारित आहेत. जसे की गोऱ्हे यांनी संस्कृत मधून John Muir(Indologist) याच्या संस्कृत मधील १८३९ च्या मतपरीक्षा या पुस्तकाला दिलेले उत्तर. याचे दाखले इतिहासात मिळतात. गोऱ्हे इंग्लंडला ख्रिस्ती धर्म स्वीकारलेल्या महाराजा दुलीपसिंग यांच्या बरोबर इंग्लंडला गेले असता, प्रसिद्ध संस्कृत तज्ञ Max Muller याला पण भेटून, त्यांच्या जो वाद झाला त्याचे देखील थोडेसे वर्णन कादंबरीत आले आहे.

हे सर्व चित्रण, तसेच तो काळ, त्यानंतर १८५७च्या उठावाच्या धामधुमीचा काळ याचे चित्रण या कादंबरीत आहे. गोऱ्हे यांच्या मानसिकतेत, ख्रिस्ती मिशनरी यांची कार्य पद्धती, त्या धर्मातील गोऱ्हे यांना चांगले वाटणारे, पटणारे मुद्दे याचे छान वर्णन यात आले आहे. त्यांच्या कुटुंबातील वातावरण, घरातील वाद, तथाकथीत धर्म भ्रष्ट करणाऱ्या कृती, बाटण्याशी निगडीत मानसिकता इत्यादी विविध प्रसंगातून त्यांनी कादंबरी सजली आहे. नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे ह्या सर्व मानसिक उलथपालथ होत असलेल्या अवस्थेतून ख्रिस्ती धर्म स्वीकारतात. त्यांना नेहेमिया नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे हे नवीन नाव मिळते.  ओल्ड टेस्टामेंट मध्ये नेहेमिया(Nehemiah) नावाच्या व्यक्तीची कथा आहे, ज्याने जेरुसलेम परत उभे केले असते. अश्या नेहेमियाचे नाव गोऱ्हे यांना मिळालेले असते.  ही कादंबरी गोऱ्हे यांच्या जीवनातील पहिल्या ३२ वर्षांची कथा सांगते. ख्रिस्ती झाल्यानंतर देखील त्यांच्या जन्मजात बुद्धीप्रमाणे त्या धर्माची देखील ते चिकित्सा करत राहतात. १८५७ चा उठाव, त्याचा इंग्रज, आणि मिशनरी लोकांवर झालेला परिणाम, मिशनरी लोकांची प्रतिक्रिया, या सर्वांचा देखील त्यांच्या मनावर परिणाम झाला, त्यांच्या मनाची होरपळ होत राहते.  पण कादंबरी नेमकी तेथेच थांबते. इतिहास असे सांगतो की नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे यांनी परत एकदा पंथ बदलला. इंग्लिश चर्च सोडून ते Roman Catholic बनतात आणि भरीव कार्य करतात. कानिटकरांनी नमूद केल्या प्रमाणे C E Gardner यांनी लिहिले त्यांचे एक चरित्र १९०० मध्ये प्रसिद्ध झाले आहे. ते परत एकदा आले पाहिजे आणि मराठी देखील आले पाहिजे. पंडिता रमाबाई यानी जसे ख्रिस्ती धर्माची सामाजिक सेवेची बाजू पुढे आणली त्यात कार्य केले, त्याप्रमाणे, नीलकंठशास्त्री गोऱ्हे यांनी तर्कबुद्धीने ख्रिस्ती धर्माची चिकित्सा केली. त्यांचे divinity या विषयावरचे चिंतन प्रसिद्ध आहे असे एकूण इंटरनेटवर संदर्भ तपासता दिसते. हिंदू धर्म, आणि ख्रिस्ती धर्म यांच्या भारतातील देवाणघेवाणीच्या संदर्भात त्यांचे आयुष्य एक महत्वाचा टप्पा आहे जे आता विस्मृतीत गेले आहे. त्याचा इतिहास आणि त्यांचे कार्य सर्व परत समोर आले पाहिजे. मला तत्वज्ञानाच्या क्षेत्रात रस असल्याने, आणि त्यातल्या त्यात तुलनात्मक (comparative philosophy) पद्धतीने त्याकडे पाहण्यात रस असल्याने, धर्माचे तत्वज्ञान हा विषय पाहताना Theology या विषयाची ओळख झाली, त्यामुळे मला हे सर्व खूप भावले. पुढे मागे त्याचा अभ्यास करायचा आहे. पाहुयात, कसे काय जमते!

मी पूर्वीच्या एका ब्लॉग मध्ये आमच्या बटाट्याच्या चाळीचे वर्णन केले आहे. माझ्या आसपास दाक्षिणात्य ख्रिश्चन कुटुंबे राहत असत. माझा भाऊ इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत शिकण्यासाठी म्हणून जवळच्या चर्च तर्फे चालवण्यात येणाऱ्या कॉन्वेंट शाळेत शिकत असे. त्यानिमित्ताने मी नेहमी तेथे जात असे. मी खुद्द जैन समुदायाने चालवलेल्या शाळेत जात असे. मी लहानपणी कसा कोणास ठाऊक, ख्रिस्ती धर्माची शिकवण देणाऱ्या संस्थांच्यातर्फे चालणाऱ्या  टपालाद्वारे असणारे २-३ अभ्यासक्रम पुरे केले, जसे की तारणाचा मार्ग, Indian Bible Literature चे प्रमाणपत्र, वगैरे. त्यामुळे मिशनर्‍यांचे माहिती पसरवण्याचे, आवाहन आणि पद्धती(ज्याचे वर्णन या कादंबरीत आले आहे) करण्याचे काम मला थोडेफार जवळून पाहता आले. ही कादंबरी वाचताना हे सर्व आठवत राहिले. ह्या सर्व गोष्टी चांगली की वाईट, किंवा चूक की बरोबर ह्या भानगडीत मी पडत नाही. पण हे सर्व राजकारण, समाजकारण आपल्या भारताच्या इतिहासाच्या संचिताचा भाग आहे, आणि ह्या संदर्भात गोऱ्हे यांचे विस्मृतीत गेलेले जीवन आणि कार्य पुढे आले पाहिजे असे खचितच वाटते.

Advertisements

Level 3 Purvamimamsa and Level 1 Sankhya Workshop

Philosophical systems which developed in India over more than 1000 years are significant part of rich intellectual tradition of India. While entire science and technology which has developed is result of human mind, human intellect and imagination, the art and science of asking questions, analyzing, which is what philosophy is about, is getting lost. It is remaining only as subject in humanities stream at the universities. This is true not only for philosophical systems of India, but even true in the western world. The often asked question on Quora is why do we need philosophy. This is also answered very often. A quick search on this topic on Internet yields the results showing significance. One of my favorite is this The New York Times article.

Prof V N Jha, former director at University Of Pune, Center of Advanced Studies in Sanskrit(CASS) and world expert in Sanskrit and one of the Indian philosophical systems called Nyaya(also called Indian Logic). I have been fortunate to be associated with Prof V N Jha since last few years. He has been on a mission of conducting workshops on various Indian philosophical systems referring original Sanskrit works, and also talking of their applications. He has conducted several workshops on this topic in including Foundations of Indian Logic(Tarkasangraha), three levels of Indian Logic(Nyaya and Vaiseshika) and two levels of Indian Hermeneutics(Purva Mimamsa)

He is conducting level 3 of Indian Hermeneutics(Purva Mimamsa) workshop near Pune next month. It is 10 day residential workshop at campus of Arunodaya Institute of Culture at Shrirampur near Pune. The inauguration of is on 12th Feb 2017 evening and the classes will conclude on 22-2-2017 evening . The participants can leave on 22-2-2017 evening/night after the valedictory. The text that will be taken up is Tarkpada of Shabarbhashya. The faculty is, apart from Prof V N Jha himself, Prof Ujjwala Jha. They are themselves providing a copy of the text to all the participants at the venue. This is the basic text on which the entire philosophy of Purvamimamsa was constructed. Every day, there will be a session by Prof Ujjwala Jha on content of Purvamimamsa and followed by reading and deciphering of the Sanskrit text Tarkapada. For registration, please reach contact maniapulimood@gmail.com. Please refer this article for information on earlier levels of this workshop.

In the month of June, Prof V N Jha will begin workshops of another system of Indian Philosophy called Sankhya(or Samkhya) which is enumeration philosophy. He will be reading the Sanskrit text Sankhyakarika by Ishwarkrishna.  Sankhya is the earliest system of Indian philosophy and has influenced many other systems. He says that Yoga and Vedanta systems have drawn from it heavily to build their respective Metaphysics, and Vedanta’s metaphysics also is taken from Sankhya so far as its epistemology exposition is considered.

Kaivalyadham Yoga Institute

After a stretched stay of summer, finally, monsoon is upon us. Season has changed, it has become cooler, nicer and started becoming greener. After June 21, which is a longest day(and also as recently announced International Yoga Day), the days started becoming smaller, bit by bit. Everyone was waiting for this change in weather. For us living in Pune, one of the first things to do when it starts raining is to visit Lonavala and Khandala. This British era hill-station and vicinity is famous for monsoon magic it offers. The whole area literally gets wrapped in the clouds, it does not rain there, but it pours. Wherever you take your sight, you will see waterfalls running down from the top of the mountains.

I also happened to travel to Lonavala, but for attending Purva Mimamsa(Indian Hermenutics) workshop at Kaivalyadham Yoga Institute. Lonavala and Khandala area is famous for various yoga, Ayurveda, naturopathy setups where people come to avail path of spirituality, rejuvenation, relaxation etc. Manashakti, Vedanta Academy, Balaji Tambe’s AtmaSantulan, and many more. I came to know about Kaivalyadham Yoga Institute when they had arranged international yoga conference in 2012. To my surprise, this institute has been there for almost a century now.

20160626_130209

Kaivalyadham has a ashram(hermitage) in Lonavala. This campus is spread over 180 acres and is certainly impressive in the weather of Lonvala, especially in monsoon season. It was founded by Swami Kuvalyananda. Apart from traditional yoga training, Ayurvedic medicines based treatment and various camps related to spirituality topics, they also have research center for yoga. That interested me more. After a bit of googling on Swami Kuvalyananda, I learnt that he was passionate about research on yoga, and he started journal Yoga Mimamsa almost 70-80 years ago. The research center focus on philosophic-religious issues in yoga. I was in the campus for couple of days, and most of the time occupied with my own course. The food served during our course, was simple vegetarian meals. They did not serve regular Indian tea, instead they served herbal team with no milk and sugar. It is usually prepared with lots of spices and medicinal plants such as basil, lemon grass etc. For sweet taste, they provided honey as an option. I found it very refreshing during rainy season. As mentioned earlier on this blog, I like to experiment with my morning tea, this will be surely added to it.

I did not have enough of this place during my last visit, and I am surely going to visit them again, for longer stay. One for taking some residential yoga courses and another for taking a deep dive into their research corpus on the field of philosophy of yoga.

 

Prof V N Jha Series for Indian Intellectual Tradition

I have written about Prof V N Jha and his passion for reviving Indian Intellectual Tradition, on this blog in the past. Since last 20 years he has been touring all of India at various universities, research institutes, IITs, and even abroad, talking of various aspects of this tradition, conducting workshops, seminars and inculcating knowledge of Sanskrit language, and also various associated systems of knowledge and philosophical systems such as Nayaya, Vaisesika, Mimamsa, along with philosophy of Bhakti.

Since last year, he also started conducting these sessions in and around Pune where he is living. These sessions are recorded and are available for sale for people who are interested to get benefited from them. I would like to share the details below.

Nyaya-Vaisesika system related session was on text called Tarksangraha by Annambhatta. The set of DVDs contains 12 DVDs and costs INR 2100/- including shipping. Under the Philosophy of Bhakti(devotion), Prof Jha conducted 3 sessions. Bhakti movement which was significant movement in India during the medieval period, has its roots in philosophy of Bhakti as outlined in the tradition of Veda and Puranas. That series of workshop covered various texts which form corpus of Philosophy of Bhakti. Here are the details:  Narada Bhakti Sustra set of 8 DVDs at INR 2100/- which was conducted in Pune July 2015, Shandilya Bhakti Sutra  set of 10 DVDs at INR 2100/- near Pune October 2015 at Mira Ghar. Bhakti Rasayana session’s set consists of 11 DVDs INR 2100/- and it was also held near Pune February 2016. It is a compilation of verses from the tenth canto of the Bhagavata Purana.

Jha-DVDs

There will be a discount in case one buys a full set of 4 at the INR 6400/-inclusive of packaging and shipping. The sets can be ordered by sending email to Mr.Mani on his email id maniapulimood@gmail.com or calling him on his phone number 09847435552. The bank details also can be obtained by sending contacting him. The DVDs are produced by Centre for Excellence for Studies in Philopsophical Systems(CESIPS) at Vallanad in Tamil Nadu. This is golden opportunity to learn and study these various aspects of Indian Intellectual traditions through the DVDs of Prod V N Jha’s workshop series on the same.

The next workshop in this series is taking place near Pune in month of June this year. The topic of this workshop is Purva-Mimamsa. This is structured in three levels. The June workshop will be covering first level. You may find more details here. The registrations are still open, so please hurry up!

अमळनेरची शंभर वर्षीय भारतीय तत्वज्ञान संस्था

आपण सर्वानी Indian Institute of Technology(IIT), Indian Institute of Management(IIM) बद्दल ऐकले असते, आपल्याला चांगलीच माहिती असते. पण आपण कधी Indian Institute of Philosophy(IIP), म्हणजेच भारतीय तत्वज्ञान संस्था याबद्दल ऐकले आहे का, आणि ती जळगाव जवळ अमळनेर ह्या गावी आहे ह्याची माहिती आहे का? मला नक्कीच खात्री आहे, की खुपच कमी लोकांना त्याबद्दल माहिती असेल. तुम्हाला आश्चर्य वाटेल ही तत्वज्ञान क्षेत्रातील भारतातील सर्वात जुनी अशी संस्था आहे आणि ह्याला ह्या वर्षी १०० वर्षे पूर्ण होताहेत. साधारण १०-१२ वर्षांपासून, म्हणजे २००४ पासून,  मला तत्वज्ञान क्षेत्रात रस निर्माण झाला, ह्याचे प्रमुख कारण म्हणजे मी त्यावेळेस भारतविद्या(Indology) शिकत होतो, तेव्हा आम्हाला भारतीय तत्वज्ञानाशी संबधित काही विषय होते. त्यानंतरही मी काहीबाही वाचून तत्वज्ञानाच इतिहास, वेगवेगळे वाद, प्रवाद, भारतीय दर्शन आणि पाश्चिमात्य तत्वज्ञान यांची तुलना इत्यादी विषय समजावून घेऊ लागलो. तसेच पुणे विद्यापिठाचा तत्वज्ञान विभाग, आणि यांच्या तर्फे आयोजित केली गेलेली संमेलने, कार्यशाळा, इत्यादीतून भाग घेवून वेगवेगळे विषय समजावून घेऊ लागलो. २००६ मध्ये पुणे विद्यापिठाच्या तत्वज्ञान विभागाने परमर्श ह्या त्यांच्या त्रैमासिकाचे जुने अंक विकायला काढले असे समजले. ते मी घेतले, तेव्हाच मला अमळनेर मधील ह्या संस्थेबद्दल समजले.

IIP

अमळनेरची भारतीय तत्वज्ञान संस्था श्रीमंत प्रतापशेठ यांनी १९१६  मध्ये स्थापन केली. तीला अर्थात ह्या वर्षी १०० वर्षे होत आहेत. मध्ये काही वर्षे त्याचे नाव प्रताप तत्वज्ञान केंद्र असे होते. सध्या त्याचे नाव Pratap P. G. Research Center of Philosophy असे आहे. त्यांच्या वेबसाईटवरून त्याचा इतिहास समजतो तो साधारण असा: श्रीमंत प्रतापशेठ ज्यांनी १९१६ मध्ये ही संस्था सुरु केलेली, ते उद्योगपती तर होतेच, पण तत्वज्ञान विषयात त्यांना रस होता, आणि तळमळ देखील होती. संस्थेची कारकीर्द मोठी आणि उज्वल आहे. संस्था सुरु झाल्यानंतर काही वर्षातच तिचे नाव सर्वदूर पसरले आणि ५० वर्षात त्या क्षेत्रात संशोधन करणारी आणि शिक्षण देणारी  संस्था असा तिचा नावलौकिक झाला. संस्थेने आतापर्यंत भारतीय तत्वज्ञान विषयावरील तसेच East-West Philosophyच्या तुलनात्मक अभ्यासावरील देखील पुस्तके प्रकाशित केली आहेत. शंभर वर्षाच्या काळात ज्या काही भारतीय विचारधारा, तसेच नामवंत विचारवंत होवून गेले, त्यातील जवळजवळ सर्वजण ह्या संस्थेशी संलग्न होते. मलकानी, रासबिहारी दास, के. सि. भट्टाचार्य, भारतन् कुमाराप्पा, डी. डी. वाडेकर, टी. आर. व्हि. मूर्ती, दयाकृष्ण, डी. वाय. देशपांडे, थोर समाजसुधारक साने गुरुजी असे सर्वजण येथेच होते.  तत्वज्ञानच्या क्षेत्रातील पसिद्ध, अग्रगण्य अशी त्रैमासिके ‘Philosophical Quarterly’ आणि  ‘तत्वज्ञान मंदिर’ ही इथूनच निघत. १९९३ मध्ये उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाने तिचे पालकत्व घेतले.

२००६ मध्ये मला संस्थेबद्दल समजल्यानंतर, अमळनेरला आणि ह्या संस्थेला भेट द्यायची मनीषा बाळगली आहे, पण अजूनतरी काही जमले नाहीये. गेल्या वर्षी माझी अमळनेर मधीलच इंग्रजीचे प्रोफेसर असलेले ज्योती राणे यांची ओळख झाली. त्यांनी मला मलकानी यांनी १९९४५ मध्ये लिहिलेले श्रीमंत प्रतापशेठ यांचे चरित्र मला मिळवून दिले. मलकानी हे तर संस्थेचे प्रमुख म्हणून कित्येक वर्षे कार्यरत होते. त्यांनी ह्या पुस्तकात, संस्थेची देखील माहिती आणि सुरवातीचे दिवस याबद्दल लिहिले आहे. त्यांच्या बद्दल आणि संस्थेबद्दल त्यांनी अगदी प्रांजळपणे आणि कोणताही आडपडदा न ठेवता लिहिले आहे. श्रीमंत प्रतापशेठ आणि त्यांचे गुरु सावळाराम यांच्या पुढाकाराने संस्था सुरु झाली. समाजातून त्यावेळी देखील अशा संस्थेची गरज काय, असा विरोध देखील त्यांना सहन करावा लागला. पण ह्या दोघांच्या ठाम जिद्दीमुळे संस्था चालत राहिली आणि नावारूपाला येवू लागली.

१९८६ मध्ये, Indian Council for Philosophy Research(ICPR) ने IIPच्या Philosophy Quarterly त्रैमासिकाची लेख-लेखक सूची तयार केली. ज्यात १९१९ पासून १९६६ पर्यंतच्या लेखांची माहिती आहे. १९७३ मध्ये पुणे विद्यापीठाच्या तत्वज्ञान विभागाने प्रकाशनात खंड पडलेल्या या मासिकाची सूत्रे हातात घेवून ते पुनर्जीवित केले आणि तिचे नामकरण Philosophy Quarterly असे केले. तेव्हापासून प्रकाशित झालेल्या लेखांची सूची विद्यापीठाने १९९९ मध्ये प्रकाशित केली, निमित्त होते, ते या त्रैमासिकाची २४ वर्ष पूर्ण होणे, तसेच विद्यापीठाची ५० वर्षे झाली होती. १९७९ मध्ये विद्यापीठाने काही वर्षे बंद पडलेले तत्वज्ञान मंदिर हे त्रैमासिक देखील, त्याची  IIPकडून सूत्रे घेवून ते पुनर्जीवित केले. तिचे नामकरण परामर्श असे केले. २००५ मध्ये, त्यांनी परामर्शची लेख-लेखक सूची, २५व्या वर्षपूर्तीनिमित्ताने, तयार केली. त्यात त्यांनी तत्वज्ञान मंदिर त्रैमासिकाचे १९१९-१९५२ पर्यंतची सूची दिली. ही त्रैमासिके भारतातील, महाराष्ट्रातील उच्चविद्याविभूषित, विद्वान, पंडित, संशोधक, तत्वज्ञानप्रेमी व अभ्यासक या सर्वांच्या अंतरंगाचे दर्शन घडवणारी महत्वाची नियतकालिके आहेत. माझ्या दृष्टीने तरी ह्या १०० वर्षे झालेल्या संस्थेचे हे महत्वाचे कार्य म्हणता येईल.

अमळनेरला जाऊन संस्थेला भेट ह्या वर्षी तरी द्यावयास हवी. ह्या वर्षी १०० वर्षे पूर्ण होताहेत, त्या मुळे नक्कीच तेथे बरेच कार्यक्रम असतील. सर्वानी मिळून भारताच्या ह्या ऐतिहासिक वारशाचे जतन करावयास हवे.

(This blog is a loose translation of my original English blog on the same topic)

Indian Institute of Philosophy

We all have heard of Indian Institute of Technology(IIT), Indian Institute of Management(IIM), but ever heard of Indian Institute of Philosophy(IIP)? I know you may not have. But surprise, this is one of the oldest philosophy related institutes in India, and this year it is celebrating its 100 years. Since 2004, during my days of studying Indology, I got dragged into world of philosophy more formally, as the course had few subjects on Indian systems of philosophy. Subsequently, I studied and read about various aspects of western philosophy, comparative aspects. Also attended many workshops and seminars dealing with various issues in this topic, mainly arranged by University of Pune’s Department of Philosophy and also Center of Advanced Studies in Sanskrit(CASS). In 2006, this department had announced sale of past issues quarterly magazine Paramarsh. I bought them and also learnt about IIP for the first time.

IIP

IIP is located at a place called Amalner, near Jalgaon in Maharashtra. It was founded by Shrimant Pratapseth in 1916. It is now called as Pratap P. G. Research Center of Philosophy. The website of this center says this, about its history: “Indian Institute of Philosophy was established in July 1916 at Amalner by Shriamnt Pratapseth an industrialist with pious motives and determination. It has a long span of distinctive activities in the sphere of Indian Philosophy. In about 50 years, this institute became a famous centre for learning and research in philosophy. The institute published a number of books on Indian Philosophy and Comparative studies in East-West Philosophy. The Scholars and fellows associated with this institution during this long period were originators of practically all philosophical movements in contemporary Indian thought; amongst them are Prof. G.R. Malkani, Prof. Rasbiharidas, Prof. K. C. Bhattacharaya, Prof. Bharatan Kumarappa, Prof. D.D. Wadekar, Prof. T.R.V. Murti, Prof. Dayakrishna, Prof. D.Y. Deshpande. Shri Sane Guruji, a great social reformer, literary figure and thinker of Maharashtra was at this institute for some time. In the long period of the institute, philosophical journals viz. ‘Philosophical Quarterly’ and ‘Tattwadnyan Mandir’, were well established as standard periodicals of the country. These journals soon became well-known in world’s philosophical thought. In June 1993, this institution was taken over by North Maharashtra University, Jalgaon (Maharashtra).”

In 1986, PQ author-subject index was published by Indian Council for Philosophical Research(ICPR), for the articles published during 1919-1966. In 1973, Department of Philosophy(Pune University) took over Philosophical Quarterly(PQ) and renamed it as Indian Philosophical Quarterly(IPQ). In 1999, during the golden jubilee of Pune University, and silver jubilee of IPQ itself, published author subject index IPQ. In 1979, Department of Philosophy(Pune University) revived and took over Marathi quarterly Tattwadnyan Mandir of IIP.  In 2005, it published author-subject index of Paramarsh for period of 1979 till 2004, covering history of 25 years of that magazine. That index also had index of articles of Tattwadnyan Mandir since its inception ie. 1919 till 1952. In my opinion, these magazines are the most important contributions of IIP, among producing many stalwarts in the field of philosophy.

I wished to visit this place for long time, but I have still not managed to do so. Last year I happened to get introduced to professor of English at another college in Amalner, she helped to fetch me a copy of book written by Prof G R Malkani, who was long in-charge of the IIP. This book is about life sketch of founder of the IIP, Shrimant Pratapsheth, also early history of the institute itself. It is very old book, published in 1945. The life sketch of the founder by the author is quite candid. The book also traces how it had humble beginning, the ups and downs, during his leadership. In one of the days, I plan to visit them, and look around it, and their activities and publications, as part of centenary celebrations. This is India’s heritage and needs to be learnt about preserved, I believe.

Purvamimamsa (Indian Hermeneutics) Workshop in Pune

I have talked about Indian Logic(Nyaya-Vaiseshika system of Indian philosophy) and its application on this blog in the past. One of the renowned expert in this domain, Prof V N Jha, lives in Pune. He has made his life mission to spread knowledge and awareness of Indian intellectual tradition traveling all over the country for past 10-15 years. Now he has decided to restrict himself to Pune as far possible and continue to teach and facilitate workshops on Nyaya, Mimamsa, philosophy of Bhakti, advanced Sanskrit language and related areas.

I was fortunate to attend couple of his workshops in the past. Now there is golden opportunity for discerning learners of Indian intellectual tradition to be part of workshop on Purvamimamsa (Indian Hermeneutics). Purva mimamsa is one of the six systems of Indian philosophy. Purvamimamsa is one of the three intellectual components which one must acquire in order to enter into and enjoy Indian Intellectual, Philosophical and Spiritual Culture. Purvamimamsa developed the principles of interpreting a text. These principles were applied by the ancient Indian philosophers and literary critics and being applied even today. Since these principles are universal in nature,  they have the capacity to be applied to any text of any genre. Philosophers, linguists, critics, and even computer scientists, particularly, those who are working in the area of Artificial Intelligence and Machine Translation can derive insights from this system of Purvamimamsa. One cannot have proper understanding of any Indian philosophical and analytic text without Nyaya, Purvamimamsa and Vyakarana.  All those who deal with language need to interpret it and hence cannot afford to avoid Purvamimamsa. It contains, apart from its philosophical elements, also has many elements of philosophy of language. Like Indian logic, these aspects are very useful in machine translation, semantic analysis of data in the area of information technology. Hence participants with computer science background, and/or working in language technology, are also strongly welcome to this workshop. No prior knowledge of Sanskrit language is required. During the workshop, famous text on Mimamsa called Mimamsa Paribhasha will be read. This is published by Ramakrishna Mutt. One can get it before attending the workshop.

This workshop is divided into 3 levels on the similar lines of his very famous workshop on Indian Logic. He and his wife Prof Ujwala Jha, who herself is renowned Mimamsa expert herself, will be guiding the participants.  The organizers have succeeded in arranging Purvamimamsa ( Indian Hermeneutics) level-1 program in a cheaper cost at Kaivalya Dham, the famous Yoga research institute in Lonavala, a hill station near Pune. The program will be from 20th to 29th June, 2016. The participants will reach there by the evening of 19th and can leave in the evening of 29th. There are two famous caves known as Bhaja and Karla caves near Lonavala. In one case you can see writings in the Brahmi Script, the oldest script of our country. Of course, one can visit several tourist points in Lonavala itself. Moreover, people come to Lonavla to enjoy rainfalls. Rains begin in the first week of June.

The registrations for this workshop is open. Please contact Usha Radia on her email usharadia25@gmail.com.